Bekir Zorba SPİNOZA
Yazı Detayı
10 Haziran 2021 - Perşembe 09:13 Bu yazı 32 kez okundu
 
SPİNOZA
Bekir Zorba
[email protected]
 
 

“Bir şey kendisiyle aynı doğadan başka bir şeyle sınırlandırılıyorsa; o şeye kendi cinsinde sonlu denir” Spinoza

  Bir görüşü, ideolojiyi ve onu ortaya atan kişiyi tanımaya, anlamaya çalışmak, onun peşinden gitmek veya ona bütünüyle katılmak anlamı taşımaz, taşımamalı. Kimi zaman, önceleri hayranlık duyduğunuz, sempati beslediğiniz birini yakından tanıdığınızda bu size ondan uzaklaşma hissi de verebilir. İsimleri dünya çapına yayılmış ünlü kişiler diyelim biz buna ki; aralarında hemen her meslekten insan vardır, hayatlarını yakından incelediğinizde ‘normal ölümlülerden’ pek de farklı olmadıkları görülür. Böyle bir sonuca ulaşmak, onları gözümüzde büyütmeden daha nesnel değerlendirmemize yol açar. Unutmayalım ‘şeyh uçmaz mürit uçurur’ sözü boşuna denmemiştir. Benim ağırlıkla felsefecileri tanıtma çabam; kendimize olan güveni pekiştirmek ve nesnel bakış açıları geliştirmek içindir. 

  Baruch Spinoza da yukarıda anlatmaya çalıştığım çabanın sonucu olarak bugün burada konuk aldığım bir filozoftur. Spinoza; 1632 yılında Hollanda’nın Amsterdam şehrinde Yahudi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. O, aile büyükleri İspanya’da yaşamış bir Sefarad Yahudisiydi. 1492 senesinde İspanya krallığı yayımladığı bir fermanla, ülkedeki tüm Yahudileri kovdu.  Bir kısmı da Osmanlı’ya sığınan Sefarad Yahudileri tüm Avrupa kıtasına yayıldılar. Spinoza ailesi de Amsterdam’a yerleşmiştir.

  İlk eğitimini küçük bir Yahudi cemaati içinde alan Spinoza; yirmi yaşından itibaren Latince öğrenmiştir. Latince ona, Avrupa düşünce geleneğine geçiş yapma imkanı sunmuştur ki; o dönemler Avrupa’da bilim ve felsefe dili Latince’dir. Ana dilleri başka başka olan Avrupalılar, bu dil sayesinde diğer ülkelerdeki bilim ve düşünce insanları ile kolay iletişim kuruyor, mektuplaşıyor ve eserlerini yine bu dilde yayımlıyorlardı.

  Latince ile Avrupa düşünce sistematiğine adım atan Spinoza, kendini yerleşik Yahudi geleneğinden ve öğretilerinden soyutlamıştır. Bu yönelim onun Yahudi cemaatinden dışlanmasını getirmiştir. Bu ayrı düşme onu yalnızlaştırarak; tüm dayanağını kendinden almak zorunda bırakmıştır. Hocası cizvit rahibi Van den Enden’den çok etkilenen Spinoza; onun radikal fikirleri ile tanıştı. Mütevazi ve kıt kanaat geçinen Spinoza, Avrupa çapında entelektüel dostlar edindi, onlarla mektuplaştı. Yalnızlığı ona felsefi çalışmalara daha sıkı yönelmesini sağladı.

  Spinoza hayattayken yalnızca iki eseri yayımlanmıştır. Bunlardan ilki, 1663’te Descartes felsefesine dair betimsel bir incelemedir. Diğeri de öldüğü yıl (1677) yayımlanan ve en ünlü eseri olan ‘Etika’dır. Bazı eserlerini tamamlayacak kadar uzun bir yaşam sürmemiştir. Descartes fikrinden çok etkilenen Spinoza, döneminin aydınlanmacı filozofu olarak kabul görür.

  Spinoza, ünlü kitabı Etika’yı tıpkı Öklid’in ‘Ögeler’ kitabı gibi geometrik yöntemle yazmıştır. Yaşadığı dönem (17.yy) geometriye olan ilginin arttığı bir dönemdir. Yine etkilendiği Descartes da ‘Meditasyonlar’ kitabını geometrik yöntem ile yazmıştır. Etika beş bölümden oluşmuştur. İçinde tanımlar, önermeler, aksiyomlar ve kanıtlar vardır. Etika ilk bölümünün başlığı ‘Tanrı Üzerine’dir.   

  Etika kitabı onun felsefesinin tamamını yansıtmaz. Kitap; onun felsefesine bir giriştir sadece. Spinoza Tanrı’yı şöyle anlar: “Tanrı derken mutlak anlamda sonsuz bir varlığı anlıyorum. Başka bir deyişle her biri ezeli-ebedi ve sınırsız özünü ifade eden sonsuz sıfatlardan ibaret…” Doğa’yı da “Tanrı’nın doğasından ya da Tanrı’nın herhangi bir sıfatından zorunlu olarak çıkan şey; yani Tanrı’da olan ve Tanrı olmaksızın var olamayacak, tasavvur edilemeyecek şey” olarak açıklar

  Akılcı filozoflar aklı çok önemserler. Öyle ki onlara göre; “Aklın onayını almayan hiçbir şey, vahiy de olsa tanrısal olamaz!” Spinoza panteisttir (doğatanrıcı). Bir sözünde şöyle der: “ Tanrı’yı seven kişi, karşılık olarak Tanrı’nın da onu sevmesi için çabalayamaz.”

  Spinoza felsefesi yoğun metafizik içerir ve anlaşılması çok güçtür. Onu etüt etmek için biraz zaman ve çaba gerekir diye düşünüyorum.

  Ona göre: “İyi; arzuların doyurulması durumudur. Diğer bir anlamda varlığı koruma çabasıdır. Bu arzunun kaynağı ise akıldır. Akla uygun davranmakta, tabiatın zorunluluklarından çıkan bir şeydir. Akıllı insanlar acı duymazlar, pişman olmazlar. Akıllı kişi erdemlidir. Çünkü erdem; şehvet arzularının azalmasını mümkün kılar. Özgür insan; kendi arzularının kaynağını bilen ve aklın ilkelerine göre hareket edendir…”   

 
Etiketler: SPİNOZA,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
17 Haziran 2021
MERSİN KENT KÜLTÜRÜ DERGİSİ
18 Okunma.
14 Haziran 2021
AŞI
20 Okunma.
07 Haziran 2021
TİHA TÜRKİYE’NİN YENİ HAVA GÜCÜ
34 Okunma.
03 Haziran 2021
MERSİN TARİHİNDE KISA YOLCULUK
64 Okunma.
31 Mayıs 2021
ORTA KORİDOR
42 Okunma.
27 Mayıs 2021
DİJİTAL DÜNYA DEVLETİNE DOĞRU
49 Okunma.
24 Mayıs 2021
KÖYLÜM
74 Okunma.
20 Mayıs 2021
SON KALE TÜRKİYE
74 Okunma.
17 Mayıs 2021
CAMDAKİ KIZ
66 Okunma.
14 Mayıs 2021
İYİ BAYRAMLAR DEMEDEN ÖNCE
45 Okunma.
10 Mayıs 2021
SURİYELİ MESELESİ
72 Okunma.
06 Mayıs 2021
KARMACA
63 Okunma.
03 Mayıs 2021
GÖKTUĞ PROJESİ
58 Okunma.
29 Nisan 2021
SÜREĞEN MUTSUZLUK
94 Okunma.
26 Nisan 2021
AKREBİN KISKACINDA
83 Okunma.
22 Nisan 2021
ŞİNASİ DEVELİ’NİN KALEMİNDEN- BİZE KALAN ANILAR
65 Okunma.
19 Nisan 2021
YENİ KOMŞUMUZ ÇİN
87 Okunma.
15 Nisan 2021
GRAFEN DÜNYAYI DEĞİŞTİRECEK MATERYAL
114 Okunma.
12 Nisan 2021
İSTANBUL KANALI
80 Okunma.
08 Nisan 2021
BAŞARILI BİR GİRİŞİMCİLİK ÖRNEĞİ
109 Okunma.
05 Nisan 2021
İNSANLIK NEREYE…
79 Okunma.
01 Nisan 2021
ASELSAN
164 Okunma.
29 Mart 2021
HEDEFTE ULUS DEVLETLER VAR
135 Okunma.
25 Mart 2021
MİLLİ GÖRÜŞ
134 Okunma.
22 Mart 2021
YAZIDAKİ USTALIK
257 Okunma.
18 Mart 2021
HEGEL
87 Okunma.
15 Mart 2021
VİRÜSSAVAR
85 Okunma.
11 Mart 2021
GELECEĞİN SAVAŞI
115 Okunma.
08 Mart 2021
GÜÇ VE KAYNAK TRANSFERİ
88 Okunma.
04 Mart 2021
ADANMIŞ HAYAT
153 Okunma.
01 Mart 2021
FİZİKÇİ GENÇLER VE AKKUYU SANTRALİ
193 Okunma.
25 Şubat 2021
J.J. ROUSSEAU
138 Okunma.
22 Şubat 2021
ULAQ SİDA MAVİ VATAN’DA
174 Okunma.
18 Şubat 2021
DOMATES BİBER PATLICAN
112 Okunma.
15 Şubat 2021
RÖVANŞİST TOPLUM
90 Okunma.
11 Şubat 2021
TÜRKİYE’NİN UZAY PROGRAMI
91 Okunma.
08 Şubat 2021
SALGINDA BİRİNCİ YIL
92 Okunma.
04 Şubat 2021
GÜVENLİKTEN BAĞIMSIZLIĞA
93 Okunma.
01 Şubat 2021
MAYINLI TARLA
153 Okunma.
28 Ocak 2021
TÜRKSAT
128 Okunma.
25 Ocak 2021
PRAGMATİST BAŞKAN MUSTAFA ALPAR
229 Okunma.
21 Ocak 2021
MTSO BAŞKANINDAN
110 Okunma.
18 Ocak 2021
İSLAM EKONOMİSİ KİTABI
103 Okunma.
14 Ocak 2021
MACHİAVELLİ- MAKYAVEL
100 Okunma.
11 Ocak 2021
UMUMİ MANZARA
105 Okunma.
07 Ocak 2021
SADECE YİĞİTLİK YETMEZ
91 Okunma.
04 Ocak 2021
GÜLER YÜZLÜ KAPİTALİZM
98 Okunma.
31 Aralık 2020
2020’Yİ UĞURLARKEN
103 Okunma.
28 Aralık 2020
ÇİN’İN BATI’YA AÇILAN KAPISI
96 Okunma.
24 Aralık 2020
VOLTAİRE
96 Okunma.
21 Aralık 2020
BİR KUŞAK BİR YOL
116 Okunma.
17 Aralık 2020
MUCİZEVİ CEVHER
121 Okunma.
14 Aralık 2020
ÇİN İŞKENCESİ
128 Okunma.
10 Aralık 2020
MİRAS KALAN LAİKLİK
163 Okunma.
08 Aralık 2020
CORONA TOPLUMU BÖLDÜ
102 Okunma.
03 Aralık 2020
ARİSTOTELES
108 Okunma.
30 Kasım 2020
KATAR KATAR
100 Okunma.
26 Kasım 2020
İNSANDAN DEVLETE
94 Okunma.
26 Kasım 2020
BÜYÜK SIFIRLAMA
100 Okunma.
13 Kasım 2020
ELEKTRİKLİ GELECEK
98 Okunma.
09 Kasım 2020
BİR HAYAT MEMAT MESELESİ
91 Okunma.
07 Kasım 2020
MEDİKAL DİKTATÖRLÜK
106 Okunma.
02 Kasım 2020
CUMHURİYET
96 Okunma.
29 Ekim 2020
KARA KUTU
265 Okunma.
26 Ekim 2020
EHVENİŞER
99 Okunma.
23 Ekim 2020
DESCARTES
248 Okunma.
19 Ekim 2020
EK DOĞALGAZ REZERVİ
111 Okunma.
15 Ekim 2020
TARIMA ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
142 Okunma.
12 Ekim 2020
EMEKÇİ YAZAR SÜLEYMAN ÇELİKCAN
91 Okunma.
09 Ekim 2020
YAKIN GELECEKTE İHA’LAR NEYE DÖNÜŞECEK?
127 Okunma.
05 Ekim 2020
İHA-SİHA-TİHA
142 Okunma.
01 Ekim 2020
GÜR OSMAN BAŞ
166 Okunma.
28 Eylül 2020
ASYA ÇAĞINA GİRİLDİ
115 Okunma.
26 Eylül 2020
PLATON
119 Okunma.
Haber Yazılımı